Deprem sonrası ilk yardım: temel bilgiler

Hazırlayan Deprem Yardım editörleri · Güncelleme 4 Kasım 2026

Büyük bir depremden sonra sağlık ekiplerinin herkese hemen ulaşması mümkün olmayabilir. Bu aralıkta doğru yapılan basit müdahaleler bir yaralının durumunun kötüleşmesini önleyebilir; yanlış müdahaleler ise zarar verebilir. Bu sayfa genel bilgi amaçlıdır, tıbbi tavsiye ya da eğitimin yerini tutmaz. İlk yardımı gerçekten öğrenmenin yolu, uygulamalı ve onaylı bir eğitime katılmaktır.

Temel ilke: koruma, bildirme, kurtarma

Türkiye'deki ilk yardım eğitimlerinde temel uygulamalar üç adımla özetlenir:

1. Koruma: Önce kendinizin ve yaralının güvenliğini sağlayın. Hasarlı bina, gaz kaçağı, elektrik kabloları, yangın ve artçı sarsıntı riskini değerlendirin. Kendinizi tehlikeye atarak müdahale etmeyin; ikinci bir yaralı olmak kimseye yardım etmez.
2. Bildirme: 112'yi arayın. Olay yerini, yaralı sayısını, yaralıların durumunu ve ortamdaki tehlikeleri sakin ve açık şekilde bildirin. Görevli kapatmanızı söyleyene kadar telefonu kapatmayın.
3. Kurtarma: Yaralının durumunu değerlendirip bildiğiniz ve güvenli olan müdahaleleri yapın, sağlık ekiplerinin gelişine kadar yanında kalın.

Bilinç ve solunum kontrolü

Yaralıya yaklaşırken omzuna hafifçe dokunup seslenin. Yanıt vermiyorsa solunumunu kontrol edin: göğüs hareketlerine bakın, nefes sesini dinleyin. Nefes alan ama bilinci kapalı bir kişi, omurga yaralanması şüphesi yoksa, dilin geriye kaçmasını ve kusmuğun soluk yolunu tıkamasını önlemek için yan yatırılabilir (eğitimlerde "derlenme" ya da "koma pozisyonu" olarak öğretilir). Nefes almıyorsa 112'yi arayın; 112 görevlisi temel yaşam desteği için sizi yönlendirebilir.

Kanamalar

• Temiz bir bez ya da gazlı bezle yaranın üzerine doğrudan ve sürekli basınç uygulayın.
• Bez kanla ıslanırsa kaldırmayın, üzerine yenisini ekleyip basınca devam edin.
• Yarada saplanmış bir cisim varsa çıkarmayın; çevresini destekleyip sabitleyin.
• Mümkünse tek kullanımlık eldiven kullanın.

Kırık ve çıkık şüphesi

• Kırık olduğu düşünülen bölgeyi hareket ettirmeyin, düzeltmeye çalışmayın.
• Bölgeyi bulunduğu pozisyonda, eğitim aldıysanız uygun bir malzemeyle sabitleyin.
• Baş, boyun ya da sırt yaralanması şüphesinde, yaşamı tehdit eden bir tehlike yoksa yaralıyı yerinden oynatmayın.

Ezilme ve uzun süre sıkışma

Depremlerde enkaz altında uzun süre sıkışan kişilerde, üzerlerindeki ağırlık kaldırıldığında ağır sağlık sorunları ortaya çıkabilir. Bu durum tıpta "ezilme sendromu" olarak bilinir ve uzman müdahalesi gerektirir. Bu nedenle uzun süre sıkışmış birini kurtarma işini mümkün olduğunca eğitimli arama kurtarma ve sağlık ekiplerine bırakın, yerini 112'ye bildirin ve ekiplerin yönlendirmelerine uyun.

Yanıklar

• Yanan bölgeyi uzun süre ılık ya da serin akan suyla soğutun; buz uygulamayın.
• Yanığa diş macunu, yoğurt, yağ gibi maddeler sürmeyin.
• Yanık bölgedeki yüzük, saat gibi eşyaları şişlik başlamadan çıkarın; deriye yapışmış giysileri çekmeyin.
• Oluşan su toplamalarını patlatmayın, temiz bir örtüyle kapatın.

Soğuk ve sıcaktan korunma

Kış aylarında yaşanan depremlerde açıkta kalan yaralılar ve yaşlılar hızla üşüyebilir. Yaralıyı yerden yalıtmak için altına battaniye, karton gibi bir şey koyun, üzerini örtün. Termal (acil durum) battaniyeler bu iş için hafif ve kullanışlıdır. Kapalı alanlarda ısınmak için mangal veya soba yakmak karbonmonoksit zehirlenmesine yol açabilir.

Yapılmaması gerekenler

• Bilinci kapalı birine ağızdan yiyecek, içecek ya da ilaç vermeyin.
• Bilmediğiniz bir müdahaleyi "belki işe yarar" diye uygulamayın.
• Yaralıyı gereksiz yere hareket ettirmeyin.
• Kendi güvenliğinizi tehlikeye atmayın.

Ruhsal ilk yardım

Afet sonrası ilk saatlerde insanlar şok, korku ve çaresizlik yaşayabilir. Sakin bir sesle konuşmak, yanında kalmak, temel ihtiyaçlarını (su, battaniye, güvenli bir yer) karşılamaya yardım etmek ve yakınlarına ulaşmasına destek olmak önemli bir yardımdır. Kişiyi yaşadıklarını anlatmaya zorlamayın.

İlk yardım çantası ve eğitim

Deprem çantanızda temel bir ilk yardım seti bulunmalıdır: steril gazlı bez, sargı bezi, flaster, yara bandı, antiseptik, makas ve eldiven. İçerik listesi için deprem çantası rehberimize bakabilirsiniz.

Malzeme tek başına yeterli değildir. Türkiye'de ilk yardım eğitimleri Sağlık Bakanlığı tarafından onaylı ilk yardım eğitim merkezlerinde verilir; Türk Kızılay da bu eğitimleri düzenleyen kurumlar arasındadır. Uygulamalı bir kurs, burada okuduklarınızı doğru ve güvenle yapabilmenizi sağlar. Ailede en az bir kişinin bu eğitimi alması, aile afet planının önemli bir parçasıdır.

Deprem sonrası diğer adımlar için deprem sonrası yapılması gerekenler rehberini, tüm başlıklar için rehber bölümünü inceleyin.