Deprem anında yapılması gerekenler

Hazırlayan Deprem Yardım editörleri · Güncelleme 4 Kasım 2026

Bir deprem çoğu zaman birkaç saniye ile bir dakika arasında sürer. Bu kısa sürede verilen kararlar yaralanma riskini doğrudan etkiler. Sarsıntı anında ne yapacağınızı önceden bilmek ve pratik etmek, panik halinde vücudun doğru tepkiyi vermesini kolaylaştırır.

Temel kural: çök, kapan, tutun

AFAD'ın ve uluslararası afet kuruluşlarının önerdiği temel davranış "çök-kapan-tutun"dur:

1. Çök: Sarsıntı sizi yere düşürmeden önce dizlerinizin üzerine çökün.
2. Kapan: Başınızı ve boynunuzu kollarınızla koruyun. Yakında sağlam bir masa varsa altına girin.
3. Tutun: Masanın ayağına tutunun ve sarsıntı bitene kadar bu pozisyonda kalın. Masa kayarsa onunla birlikte hareket edin.

Bu hareketin mantığını, ne zaman ve nasıl uygulanacağını çök-kapan-tutun rehberinde ayrıntılı olarak anlattık.

Evdeyseniz

• Bulunduğunuz odada kalın; sarsıntı sırasında oda değiştirmeye çalışmayın.
• Pencerelerden, camlı kapılardan, aynalardan, devrilebilecek dolap ve kitaplıklardan uzaklaşın.
• Mutfaktaysanız ocağı kapatmaya çalışmak için risk almayın; sarsıntı geçtikten sonra kontrol edin.
• Yataktaysanız yatağın yanında çömelin ya da yüzüstü dönüp başınızı yastıkla koruyun.
• Merdivenlere ve balkona çıkmayın. Merdivenler depremde binanın en çok zorlanan bölümlerinden biri olabilir.
• Asansör kullanmayın.

İşyerinde veya okuldaysanız

• Masanın altına girip çök-kapan-tutun yapın. Masa yoksa iç duvar dibinde çömelip başınızı koruyun.
• Kapılara ve çıkışlara hep birlikte koşmayın; yoğunluk ezilmelere yol açabilir.
• Okulda öğretmenin, işyerinde afet ve acil durum sorumlusunun yönlendirmesini izleyin. Sarsıntı bittikten sonra tatbikatlarda öğrenilen tahliye planına göre bina boşaltılır.
• Laboratuvar, atölye gibi ortamlarda kimyasal madde ve makinelerden uzaklaşın.

Kalabalık bir yerdeyseniz

Alışveriş merkezi, sinema, stadyum gibi kalabalık yerlerde en büyük tehlikelerden biri panik içinde çıkışlara yığılmaktır. Raflardan ve cam vitrinlerden uzaklaşıp çömelin, başınızı koruyun. Oturduğunuz yerde kalmanız gerekiyorsa koltuk aralığında eğilip başınızı kollarınızla kapatın. Sarsıntı bittiğinde görevlilerin yönlendirmesiyle sakin şekilde çıkın.

Sokaktaysanız

• Binalardan, elektrik direklerinden, ağaçlardan, duvarlardan ve tabelalardan uzaklaşıp açık bir alana geçin.
• Açık alana ulaşamıyorsanız bir bina girişine sığınmak yerine çömelip başınızı koruyun. Bina cepheleri, cam ve süs parçaları düşebilir.
• Köprü ve üst geçitlerin altında beklemeyin.
• Kıyıdaysanız ve sarsıntı güçlü ise yetkililerin uyarılarını takip edin; denizin olağandışı çekilmesi gibi belirtilerde kıyıdan uzaklaşıp yüksek bir yere çıkın.

Araçtaysanız

• Yavaşlayın ve trafiği tehlikeye atmadan yolun kenarında durun.
• Köprü, viyadük, tünel girişleri, binalar ve direklerin yakınında durmamaya çalışın.
• El frenini çekin, sarsıntı bitene kadar araçta kalın.
• Sarsıntı bittiğinde yolda hasar, düşmüş kablo ve kaymış zemin olup olmadığına dikkat ederek yavaşça devam edin. Acil durum araçlarına yol açık bırakın.

Tekerlekli sandalye kullanıyorsanız ya da hareket kısıtlılığınız varsa

Tekerlekli sandalyedeyseniz frenleri kilitleyin, öne eğilip başınızı ve boynunuzu kollarınızla ya da bir kitap, yastıkla koruyun. Yere çökmek mümkün değilse oturduğunuz yerde başınızı korumak yeterlidir. Ailenizde hareket kısıtlılığı olan biri varsa, depremde kimin ona yardım edeceğini afet planınızda önceden belirleyin (aile afet planı).

Deprem anında yapılmaması gerekenler

• Merdivenlere ve asansöre koşmak. Düşme, sıkışma ve elektrik kesintisinde mahsur kalma riski yüksektir.
• Balkondan ya da pencereden atlamak. Depremlerde ciddi yaralanmaların bir kısmı bu davranıştan kaynaklanır.
• Kapı eşiğinde durmak. Eski bir öneri olsa da modern binalarda kapı kasası daha güvenli değildir; kapı kanadı çarpabilir.
• Kibrit, çakmak yakmak. Gaz kaçağı olabilir. Işık için el feneri kullanın.
• Telefonla uzun aramalar yapmak. Şebekeler yoğunlaşır; acil olmayan iletişimde kısa mesaj tercih edin.

Sarsıntı bittiği anda

Sarsıntı durunca önce kendinizi ve yanınızdakileri yaralanma açısından kontrol edin. Ardından:

1. Ayakkabılarınızı giyin, el fenerinizi alın.
2. Gaz kokusu varsa ana vanayı kapatın, elektrik düğmelerine dokunmayın, pencereleri açın ve binayı terk edin.
3. Bina hasarlıysa ya da emin değilseniz deprem çantanızı alıp merdivenleri kullanarak sakin biçimde çıkın.
4. Önceden belirlediğiniz toplanma alanına gidin. Alanınızı bilmiyorsanız toplanma alanı sorgulama rehberindeki adımları şimdiden uygulayın.
5. Artçı sarsıntılara hazırlıklı olun; her artçıda yine çök-kapan-tutun yapın.

Sonraki saatler için ayrıntılı bir yol haritasını deprem sonrası yapılması gerekenler yazımızda bulabilirsiniz.

Yüksek katlı binalarda ve toplu taşımada

Yüksek katlı binalarda sarsıntı üst katlarda daha uzun ve daha belirgin hissedilebilir. Bu durum panik yaratabilir, ancak doğru davranış değişmez: bulunduğunuz yerde çök-kapan-tutun yapın, pencerelerden ve camlı bölmelerden uzaklaşın, asansöre yönelmeyin. Yangın alarmı ya da sprinkler devreye girebilir; bu, binanın hemen boşaltılması gerektiği anlamına gelmez. Sarsıntı bittikten sonra bina görevlilerinin yönlendirmesiyle merdivenlerden çıkın.

Metro, tren veya otobüsteyseniz tutunun ve başınızı koruyun. Araç durduğunda kapıları zorla açmaya çalışmayın; görevlilerin anonslarını bekleyin. Raylı sistemlerde tahliye, ancak görevliler güvenli olduğunu bildirdiğinde ve onların gösterdiği yoldan yapılmalıdır.

Sarsıntının süresi ve hissedilen etkiler

Hissettiğiniz sarsıntının şiddeti yalnızca depremin büyüklüğüne değil, merkez üssüne olan uzaklığınıza, zemin yapısına ve bulunduğunuz binanın özelliklerine de bağlıdır. Bu yüzden aynı depremi iki farklı mahallede yaşayan kişiler çok farklı anlatabilir. Sarsıntının "küçük" görünmesi, ardından daha büyük bir sarsıntı gelmeyeceği anlamına gelmez; her sarsıntıda aynı korunma hareketini yapmak en güvenli yaklaşımdır.

Neden pratik yapmak gerekir?

İnsanlar ani bir tehlike karşısında çoğu zaman donup kalır ya da içgüdüsel olarak kaçmaya çalışır. Okullarda ve işyerlerinde yapılan tatbikatlar, doğru davranışı otomatik hale getirmek içindir. Evde de yılda birkaç kez kısa bir tatbikat yapmak, her odada en güvenli noktanın neresi olduğunu konuşmak ve çocuklarla çök-kapan-tutun hareketini oyun gibi tekrarlamak işe yarar.

Evinizdeki riskleri azaltmak da sarsıntı anındaki güvenliği artırır: ağır dolapları duvara sabitlemek, yatağın üstüne raf ya da ağır çerçeve asmamak, ağır eşyaları alt raflara koymak basit ama etkili önlemlerdir. Bu adımlar hazırlık sayfamızda özetlenmiştir.

Bilgiyi doğru kaynaktan alın

Deprem sonrasında sosyal medyada "yeni büyük deprem şu saatte olacak" gibi asılsız iddialar hızla yayılabilir. Depremlerin tarih ve saatini önceden kesin olarak bilmek bugünkü bilimle mümkün değildir. Deprem bilgileri için AFAD'ın deprem sayfası ve Kandilli Rasathanesi gibi resmi ve bilimsel kurumları takip edin; tüm rehberlerimize rehber bölümünden ulaşabilirsiniz.