Çök-kapan-tutun nedir, nasıl yapılır?

Hazırlayan Deprem Yardım editörleri · Güncelleme 4 Kasım 2026

Okullarda yapılan deprem tatbikatlarından tanıdık gelen "çök-kapan-tutun", deprem sarsıntısı sırasında önerilen temel korunma hareketidir. Basit görünse de doğru uygulandığında düşme, çarpma ve devrilen eşyalar nedeniyle oluşan yaralanmaları önemli ölçüde azaltabilir. Bu yazıda hareketin adımlarını, mantığını ve en sık yapılan hataları ele alıyoruz.

Üç adımda çök-kapan-tutun

1. Çök

Sarsıntıyı hissettiğiniz anda dizlerinizin üzerine çökün. Güçlü bir depremde ayakta durmak zordur; sarsıntı sizi yere düşürmeden önce kendi kontrolünüzle yere inmek hem düşmeyi önler hem de gerekirse emeklemenizi sağlar.

2. Kapan

Başınızı ve boynunuzu bir kolunuzla, mümkünse iki elinizle koruyun. Yakında sağlam bir masa ya da sıra varsa altına girin. Masa yoksa iç duvar dibine yakın, pencerelerden ve devrilebilecek eşyalardan uzak bir yerde çömelip başınızı kapatın. Vücudunuzu olabildiğince küçültün.

3. Tutun

Masanın altındaysanız bir elinizle masanın ayağına tutunun. Sarsıntı masayı kaydırırsa siz de masayla birlikte hareket edin. Pozisyonu sarsıntı tamamen bitene kadar koruyun.

Neden bu hareket öneriliyor?

Depremlerde yaralanmaların önemli bir kısmı binanın tamamen çökmesinden değil, sarsıntı sırasında düşmekten, devrilen dolaplardan, düşen tavan parçalarından, avizelerden ve kırılan camlardan kaynaklanır. Çök-kapan-tutun hareketi üç şeyi hedefler:

• Sarsıntı sırasında düşmeyi önlemek,
• Vücudun en hassas bölgeleri olan baş ve boynu korumak,
• Düşen nesnelere karşı masa gibi sağlam bir eşyanın altında korunak sağlamak.

AFAD, Türk Kızılay ve Millî Eğitim Bakanlığı'nın afet eğitimlerinde bu hareket temel davranış olarak öğretilir. Okullarda düzenli yapılan tatbikatların amacı da hareketin panik anında düşünmeden uygulanabilir hale gelmesidir.

Farklı ortamlarda uygulama

• Yataktaysanız: Yataktan kalkıp karanlıkta yürümeye çalışmayın. Yüzüstü dönüp başınızı yastıkla koruyun ya da yatağın yanına çökün.
• Mutfaktaysanız: Ocaktan, üst dolaplardan ve buzdolabından uzaklaşıp çökün.
• Sınıfta veya ofisteyseniz: Sıra ya da masanın altına girin.
• Tekerlekli sandalyedeyseniz: Frenleri kilitleyin, öne eğilip başınızı ve boynunuzu kollarınızla koruyun.
• Açık alandaysanız: Binalardan, direklerden ve ağaçlardan uzak bir noktada çömelip başınızı koruyun.
• Araçtaysanız: Güvenli bir yerde durup araçta kalın; çök-kapan-tutun yerine emniyet kemerinizi takılı tutun.

Ortam ortam ayrıntılı öneriler için deprem anında yapılması gerekenler yazımıza bakabilirsiniz.

Yaşam üçgeni tartışması

Bir dönem sosyal medyada yaygınlaşan "yaşam üçgeni" yaklaşımı, sarsıntı sırasında büyük eşyaların yanına geçmeyi önerir. AFAD ve uluslararası afet kuruluşları bu yöntemi önermemektedir. Bunun başlıca nedenleri:

• Sarsıntı sırasında oda içinde yer değiştirmeye çalışmak düşme ve yaralanma riskini artırır.
• Bir binanın nasıl hasar göreceğini ve "üçgenin" nerede oluşacağını önceden bilmek mümkün değildir.
• Yaralanmaların çoğu düşen ve devrilen nesnelerden kaynaklandığı için başı korumak ve yerinde kalmak daha etkilidir.

Kısacası resmi öneri açıktır: bulunduğunuz yerde çök, kapan, tutun.

Sık yapılan hatalar

1. Kapıya ya da merdivene koşmak. Sarsıntı sırasında hareket etmek, merdivenlerde düşmek ve kalabalıkta ezilmek ciddi riskler doğurur.
2. Kapı eşiğinde durmak. Modern binalarda kapı kasası diğer noktalardan daha güvenli değildir.
3. Başı korumayı unutmak. Masanın altına girildiğinde de baş ve boyun kollarla korunmalıdır.
4. Masaya tutunmamak. Masa kayarsa korunak kaybolur; tutunmak masayla birlikte hareket etmeyi sağlar.
5. Pozisyonu erken bırakmak. Sarsıntı tamamen durmadan kalkmayın.
6. Balkona çıkmak veya pencereden atlamak. Bu davranışlar ağır yaralanmalara yol açabilir.

Hareketi kolaylaştıran ev düzeni

Çök-kapan-tutun hareketinin işe yaraması, sarsıntı anında yakınınızda güvenli bir nokta olmasına bağlıdır. Evinizi bu gözle bir kez dolaşmak, hareketi uygulanabilir kılar:

• Sağlam masa: Oturma odasında ve mutfakta, altına bir yetişkinin sığabileceği sağlam bir masa bulunması işinizi kolaylaştırır. Cam tablalı ya da çok hafif masalar koruma sağlamaz.
• Serbest alan: Masanın altını kutu, sandık veya eşyayla doldurmayın; acil anda altına girmek mümkün olmalı.
• Sabitlenmiş eşyalar: Güvenli noktanın çevresindeki dolap ve kitaplıklar duvara sabitlenmezse üzerinize devrilebilir.
• Yatak çevresi: Yatağın başında ağır çerçeve, raf veya ayna olmamalı; komodinin üzerinde bir el feneri ve yatağın yanında bir çift ayakkabı bulunmalı.
• Cam yüzeyler: Büyük pencerelerin ve camlı dolapların hemen yanını güvenli nokta olarak seçmeyin.

Bu düzenlemeler, deprem çantası ve aile planıyla birlikte hazırlığın temelini oluşturur; özet bir liste için depreme hazırlık sayfamıza bakabilirsiniz.

İşyerinde ve okulda tatbikat

Okullar ve işyerleri belirli aralıklarla deprem tatbikatı yapar. Tatbikatı bir formalite olarak görmemek, gerçek bir sarsıntıda vücudun doğru tepkiyi vermesini sağlar. Tatbikat sırasında kendinize şu soruları sorun: Masamın altına rahatça girebiliyor muyum? Çevremde devrilebilecek bir şey var mı? Sarsıntı bittiğinde hangi merdivenden çıkacağım ve binanın toplanma noktası nerede? Bir eksiklik görürseniz bunu işyerinizin ya da okulun afet sorumlusuna iletin.

Çocuklarla pratik

Çocuklar hareketi en iyi oyunla öğrenir. Evde "deprem oyunu" ile her odada en güvenli noktayı birlikte bulun, ardından biri "deprem!" dediğinde herkesin çök-kapan-tutun yapmasını sağlayın. Hareketi sakin bir dille anlatmak, korkutucu ayrıntılara girmemek ve her pratikten sonra çocuğu övmek önemlidir. Ailece yapılacak tatbikat adımları aile afet planı rehberimizde yer alıyor.

Sarsıntı bittikten sonra

Sarsıntı durduğunda çevrenizi kontrol edin, ayakkabılarınızı giyin ve gerekiyorsa deprem çantanızı alıp binayı güvenli şekilde terk edin. Artçı sarsıntılarda hareketi tekrarlayın. Sonraki adımlar için deprem sonrası yapılması gerekenler ve deprem çantası rehberlerine, tüm başlıklar için rehber bölümüne göz atabilirsiniz.